Khủng hoảng tài chính Mỹ

Nouriel Roubini, chim báo bão

04-10-2008 23:26:49 GMT +7

Nouriel Roubini

Sự sụp đổ hàng loạt các ngân hàng và thể chế tài chính thuộc hàng đại gia của Mỹ do ảnh hưởng khủng hoảng nhà ở và kinh tế suy thoái đã được một nhà kinh tế Mỹ gốc Iran báo trước cách đây hai năm. Đó là Nouriel Roubini, nay là ngôi sao mới trên vòm trời phố Wall

Roubini thật ra không phải là dân ngân hàng hay môi giới chứng khoán. Ông là giáo sư kinh tế tại trường kinh tế Stern, Đại học New York. Giai thoại về nhà kinh tế không giống ai này được kể tới nhiều nhất là ngày 7-9-2006, Roubini được mời tham gia hội nghị bàn tròn tại trụ sở Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Trước những chuyên gia kinh tế lỗi lạc, ông trịnh trọng tuyên bố rằng, một cuộc khủng hoảng đang hình thành trong lòng nước Mỹ, cụ thể là một vụ bong bóng xì hơi “trong đời mới thấy một lần”, một cú sốc dầu lửa, một sự tuột dốc “ngoạn mục” của chỉ số lòng tin người tiêu dùng và cuối cùng, một cuộc suy thoái kinh tế trầm trọng.

Tiếp theo đó sẽ là một loạt sự kiện ảm đạm: những người có nhà không có tiền trả nợ vay ngân hàng, hàng ngàn tỉ USD tiền bảo đảm thế chấp mất giá trên phạm vi toàn cầu và hệ thống tài chính thế giới bị tê cứng.

Nhà tiên tri lạ

Cử tọa nghi ngờ, thậm chí chế giễu. Khi Roubini rời khỏi bục diễn đàn, người điều khiển hội nghị bàn tròn buông lời chế nhạo: “Nào sau đó thì có lẽ chúng ta cần uống một cái gì đó cho lại sức nhỉ”. Cử tọa cười rần rần. Quả thật vào thời điểm đó, mức lạm phát và nạn thất nghiệp ở Mỹ chưa có gì là ghê gớm. Nền kinh tế, mặc dù có suy yếu, vẫn tăng trưởng bất chấp giá dầu thô tăng và thị trường địa ốc có phần nào nguội lạnh. Thiên hạ cũng không tin vì bản thân Nouriel Roubini là một người nổi tiếng bi quan.

Những gì diễn ra sau đó cho thấy Roubini có lý. Các thị trường chứng khoán tuột dốc. Nạn thất nghiệp gia tăng, đồng USD mất giá. Các ngân hàng cho vay thứ cấp bắt đầu phá sản. Những triệu chứng của một cuộc khủng hoảng địa ốc quy mô lớn xuất hiện gây hoảng loạn khắp nơi.

Khi Roubini trở lại diễn đàn IMF tháng 9-2007, ông lại tiên đoán rằng cuộc khủng hoảng mất khả năng thanh toán sẽ lan rộng đến mọi lĩnh vực của hệ thống tài chính. Lần này, không ai còn cười ông. Prakash Loungani, một nhà kinh tế làm việc cho IMF, người đứng ra mời hai lần Roubini đến dự hội nghị IMF, nhận xét: “Năm 2006, người ta cho ông ấy là một thằng điên. Năm nay, ông ta trở lại như một nhà tiên tri”.

Giáo sư Nouriel Roubini thật ra đã bắt đầu nói đến “kịch bản hạ cánh khẩn cấp của nền kinh tế Mỹ” dẫn tới cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay từ năm 2004. Dấu hiệu đầu tiên mà ông lưu ý là mức thâm thủng ngân sách của Mỹ năm 2004 lên đến 600 tỉ USD. Ông nghiên cứu rất kỹ những hiểm nguy từ sự thâm thủng này.

Theo ông, việc Cục Dự trữ Liên bang (FED) hạ lãi suất xuống gần bằng 0 vào năm 2003 khiến thị trường tín dụng bùng nổ mạnh mẽ – nhất là cho vay tiền mua nhà dưới chuẩn – sẽ là nguy cơ hàng đầu bởi cái “bong bóng này không chóng thì chầy sẽ xì hơi”. Ông tiên đoán rằng các nhà đầu tư nước ngoài sẽ từ bỏ đồng USD. Và điều này là một thảm họa cho nền kinh tế Mỹ.

Vận dụng 20 năm kinh nghiệm

Những nghiên cứu của Roubini không chỉ đáng chú ý ở phần kết luận chính xác đến bất ngờ mà cả phương pháp tiếp cận các vấn đề kinh tế của ông cũng khác người, không như các nhà kinh tế hàn lâm. Ông vận dụng những so sánh vượt ra ngoài phạm vi một quốc gia và những nét tương đồng về lịch sử khi nghiên cứu những vấn đề kinh tế nước Mỹ. Ông giải thích: “Khi xem xét những chứng cứ, tôi vận dụng 20 năm kinh nghiệm của tôi”.

Ngay lúc còn học Đại học Harvard, Roubini tỏ ra là một thiên tài khác thường. Jeffrey Sachs, giáo sư kinh tế Trường Đại học Columbia, thầy hướng dẫn Roubini làm luận án tiến sĩ, nhận xét về sinh viên Roubini: “Cậu ấy có những kỹ năng ít thấy ở một người. Đó là khả năng thấu hiểu toán học và các định chế tài chính một cách sâu sắc”.

Năm 2004, Roubini xuất bản cuốn Bailouts or bail-ins (viết chung với đồng nghiệp Brad Setser) nói về cuộc khủng hoảng tài chính thập niên 1990 của những thị trường mới nổi, trong đó ông đi đến một kết luận bất ngờ: Nước Mỹ sẽ là nạn nhân tiếp theo mặc dù nền kinh tế Mỹ đứng hàng đầu thế giới. Lời tiên đoán này của Roubini giờ đây trở thành hiện thực.

Ngoài cuốn sách nói trên và ba cuốn chuyên khảo về kinh tế vĩ mô và khủng hoảng tài chính, Roubini còn viết 70 bài báo phân tích những cuộc khủng hoảng tài chính và cách giải quyết nó. Ông đặc biệt làm nổi bật vai trò của IMF trong cuộc khủng hoảng tài chính ở Argentina năm 2000 sau khi nghiên cứu quá trình tái thiết hệ thống tài chính sau “cơn bão tài chính” ở châu Á năm 1997 và những năm sau đó.

Những cuốn sách và bài báo nói trên cho thấy, Roubini là một chuyên gia lỗi lạc về khủng hoảng tài chính, nhất là nắm bắt được những triệu chứng bất ổn của nền kinh tế Mỹ từ năm 2006. Tuy nhiên, cho đến giờ này, Roubini vẫn chưa kê toa thuốc nào để trị bệnh.

TRỌNG NGHĨA