Hoài Hà, Dòng sông bị bức tử

Những ngôi làng ung thư

30-09-2008 23:57:55 GMT +7

Ông Vương Tự Thanh với vết sẹo dài trên bụng

Có bao nhiêu dân làng sinh sống ở lưu vực sông Hoài bị ung thư? Không có con số thống kê chính thức nào được đưa ra. Chỉ biết rằng con số này không nhỏ bởi chuyện con sông lớn này bị chất thải độc hại của hàng ngàn nhà máy, xí nghiệp gây ô nhiễm nặng thì ai cũng biết và thừa nhận

Huyện Thẩm Cầu nằm ở phía Đông tỉnh Hà Nam. Stephen Voss, nhiếp ảnh gia Mỹ ở thủ đô Washington, đã đến tận làng Đồng Thôn Lộ của huyện để tìm hiểu tác hại của dòng sông Sa Ánh, một nhánh lớn của sông Hoài, chảy qua làng. Nước sông đã bị ô nhiễm nặng gần 20 năm nay.

Ngôi làng chỉ còn người mắc bệnh ung thư

Đồng Thôn Lộ cũng gống như nhiều ngôi làng khác trong huyện. Đường sá lầy lội, gà vịt và chó được thả chạy rông. Không một ngôi nhà nào có nước máy. 1.500 người trong làng sống hoàn toàn phụ thuộc vào sông Sa Ánh: họ bắt cá, giặt giũ quần áo, tắm rửa, lấy nước về dùng. Đó là chuyện của 20 năm về trước, còn bây giờ nước sông đã đổi màu, cá chết sạch, nước vừa chát vừa đắng, không còn ai dám tắm.

Ông Vương Tự Thanh sống ở làng này trên 60 năm. Ngày xưa, ông kiếm sống bằng nghề chài lưới. Mẻ lưới cuối cùng của ông cách đây khoảng hơn 15 năm chỉ bắt được vài con cá nhỏ mình phồng rộp trông rất đáng sợ. Ông Vương than thở: “Làng giờ đây không còn mấy người”. Ai còn sức lao động đều lên thành phố kiếm sống và tránh bệnh ung thư.

Ông Vương giở áo chỉ ngón tay vào một vết sẹo dài trên bụng. Ông cho biết vừa mổ lấy một khối u ác tính. Người anh và em ruột ông chết cách nhau một tháng vì bệnh ung thư. Trước mặt nhà ông có một cái giếng đã 5 lần đào sâu hơn để kiếm nước trong lành nhưng mùi nước vẫn còn khai.

Bác sĩ Vương Vĩnh Tăng, Trưởng Khoa Ung bướu Bệnh viện huyện Thẩm Cầu, cho biết 15 năm trở lại đây, những ca ung thư dạ dày, gan, thực quản, ruột kết tăng lên rõ rệt ở các làng. Không ít gia đình có nhiều người chết lần lượt vì ung thư. Đó là do họ quá nghèo không có tiền chữa bệnh và cũng do họ tiếp tục dùng nước sông Sa Ánh bởi không có sự lựa chọn nào khác.

Thà chết, không bán con

Hoàng Mạnh Anh là một ngôi làng vùng sâu ở miền Đông tỉnh Hà Bắc. Năm 2004, phóng viên Jim Yardley của nhật báo The New York Times đã lặn lội tới đây gặp một ông bí thư chi bộ làng tên Vương Lâm Thành. Ông bí thư cho biết: “Mọi nguồn nước chúng tôi uống ở đây đều bị ô nhiễm. Nó vừa chát vừa đắng”.

Trước đây, khi nước còn trong xanh, rất hiếm khi có người chết vì bệnh ung thư. Nhưng, theo ông Vương, mới năm ngoái thôi, trong số 17 người qua đời thì có đến 13 người chết vì ung thư. Trong làng bây giờ chỉ còn những người già và những người vợ trẻ sống nhờ tiền của chồng, con làm việc ở thành thị gửi về.

Ông Hoạt Thái Sơn trong một buổi tuyên truyền vận động quần chúng cứu sông Hoài

Một trong những người vợ trẻ là Khổng Hà Kim, 30 tuổi. Ông Vương ngày nào cũng đảo một vòng thăm những người mắc bệnh ung thư trong làng. Nhà chị Khổng thường là nơi cuối cùng ông đến thăm. Gương mặt chị Khổng sưng húp, hai chân của chị cũng bị phù. Chị đã trải qua 3 lần giải phẫu u ác tính trong họng và ruột. Nhưng cắt cái này, cái khác lại mọc lên.

Các bác sĩ quyết định chữa cho chị bằng liệu pháp hóa trị. Mỗi đợt tốn khoảng 70.000 nhân dân tệ (140 triệu đồng), gần bằng mức thu nhập cả năm của gia đình. Chịu không xiết, chị quyết định ngưng xạ trị. Chị kể: “Chồng tôi nói có thể bán đứa con trai lớn cho người ta làm con nuôi nhưng tôi thà chết còn hơn bán con”.

Theo nữ bác sĩ Triệu Mỹ Kim, Trưởng Khoa X-quang Bệnh viện huyện Thẩm Cầu, chưa có ai làm xét nghiệm dòng nước đen chảy qua làng. Trước thập niên 1980, trong huyện chỉ có khoảng 10 ca ung thư/năm. Nhưng từ khi các nhà máy thuộc da, giấy và các ngành công nghiệp nặng khác mọc lên thì số ca ung thư tăng nhanh. Chị kể: “Giờ đây, mỗi năm có 300-400 ca, phần lớn là ung thư dạ dày và ruột. Nếu trước đây bệnh nhân là những người trung niên, 40-50 tuổi, thì bây giờ có nhiều người trẻ hơn. Tôi từng chữa bệnh cho một cậu bé 7 tuổi”.

Những người bảo vệ sông Hoài

Trong số những người đấu tranh cho quyền lợi người dân sinh sống trong lưu vực sông Hoài, ông Hoạt Thái Sơn nổi tiếng hơn hết. Phóng viên ảnh 52 tuổi họ Hoạt này sinh ra và lớn lên gần sông Hoài. Sau khi chứng kiến hai người bạn thân chết vì ung thư, ông quyết định bỏ nghề, thành lập nhóm Những người bảo vệ sông Hoài với mục đích làm sạch nó.

Hoàng Mạnh Anh với 2.500 dân là ngôi làng đầu tiên được biết đến trên cả nước Trung Quốc dưới tên gọi “làng ung thư” do ô nhiễm nước. Dòng sông Sa Ánh chảy qua làng bị nhiễm độc đến nỗi trên một nửa dân làng chết vì ung thư hoặc vì những căn bệnh bí hiểm. 84% thanh niên trong làng bị tiêu chảy liên tục, tỉ lệ sinh con tuột dốc và nhiều trẻ sơ sinh bị dị dạng.

Ông Hoạt Thái Sơn cùng nhóm của ông bắt đầu cuộc vận động và đấu tranh từ ngôi làng Hoàng Mạnh Anh. Đây là một công việc không hề dễ dàng. Ông tổ chức những cuộc điều tra sức khỏe cộng đồng của hơn 100 làng trong lưu vực sông Hoài. Đi đến đâu, ông cũng vận động dân làng tham gia nhóm của ông. Kết quả, nhóm thu nhận được cả ngàn thành viên, trở thành một phong trào quần chúng. Công việc này thu hút sự chú ý của quốc tế.

Nhóm Những người bảo vệ sông Hoài cung cấp nước sạch, thuốc men và mở lớp học cho cư dân sinh sống bên sông Hoài và các phụ lưu của nó. Nhưng quan trọng hơn cả là ông Hoạt Thái Sơn và nhóm của ông nghiên cứu những công nghệ làm sạch nước nhiễm bẩn giá rẻ và chuyển giao công nghệ này cho dân.

VĂN ANH