Iran thử tên lửa, ai sợ ai?

Giương Đông kích Tây

16-07-2008 00:06:00 GMT +7

Javier Solana (trái) và Saeed Jalili

Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad, hồi đầu tuần này, nói ông sẵn sàng đàm phán trực tiếp với Mỹ và cuộc đàm phán có thể diễn ra “trong tương lai gần”. Tuyên bố này được đưa ra chỉ sau một tuần Iran thử một loạt tên lửa tầm trung và tầm xa gây nhiều tranh cãi về ý đồ thực sự của Tehran

Từ nhiều năm nay, Washington cắt đứt quan hệ ngoại giao với Iran với lý do nước này bảo trợ chủ nghĩa khủng bố. Tuy nhiên, Mỹ không thể không thừa nhận rằng Iran có ảnh hưởng lớn về sự ổn định ở Iraq. Mỹ thường xuyên tố cáo Iran cung cấp vũ khí cho dân quân Shiite. Do đó, năm ngoái, các quan chức Mỹ đã để ngỏ cho một cuộc đàm phán với Iran tập trung vào mỗi vấn đề Iraq.

Dịu giọng

Mỹ nhấn mạnh rằng sẽ không nói chuyện với Iran về chương trình hạt nhân của Iran chừng nào Iran chưa đồng ý ngưng làm giàu uranium, một tiến trình có thể dùng để sản xuất điện đồng thời cũng có thể dùng để chế tạo bom hạt nhân, điều mà Mỹ và Israel đang nghi ngờ.

Từ nhiều năm nay, Iran từ chối đàm phán trực tiếp với Mỹ. Nếu có thì cũng rất hạn chế trong một lần đàm phán tay ba Mỹ-Iran-Iraq. Lý do từ chối là Mỹ lúc nào cũng “coi mình là sói còn Iran là cừu”– từ ngữ của Ayatollah Ali Khamenei, lãnh tụ tinh thần cao cấp nhất đồng thời cũng là cha đẻ cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979. Cho nên, lần này Tổng thống M. Ahmadinejad cũng đặt điều kiện tiên quyết: đàm phán trong tư thế bằng vai phải lứa. Ông Ahmadinejad nhấn mạnh: “Đàm phán sẽ vô nghĩa nếu một bên tự coi mình cao hơn phía bên kia”.

Washington cũng đã có những động thái tích cực theo chiều hướng xích gần lại Iran. Tháng rồi, chính quyền ông Bush nói đang xem xét việc thiết lập văn phòng ngoại giao ở Tehran. Nếu ý tưởng này thành hiện thực thì đây sẽ là một cột mốc quan trọng sau gần 30 năm đóng băng quan hệ ngoại giao. Mỹ đã cắt đứt quan hệ với Iran ngay sau khi bùng nổ cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Sinh viên Iran đã tràn vào tòa đại sứ Mỹ và công bố những tài liệu mật bắt được, theo đó điệp viên Mỹ đã hoạt động tích cực ở Iran. Tòa đại sứ Mỹ bị coi là ổ gián điệp, sau đó trở thành nhà bảo tàng chứng tích gián điệp Mỹ. Thỉnh thoảng được mở cửa đón dân chúng vào xem. Kể từ đó, đại diện các quyền lợi Mỹ ở Iran là tòa đại sứ Thụy Sĩ ở Tehran. Ngược lại, quyền lợi của Iran tại Mỹ do tòa đại sứ Pakistan ở Washington đại diện.

Né chiến tranh

Những diễn biến sặc mùi chiến tranh gần đây ở vùng vịnh Persic gây lo ngại cho người dân trong vùng. Iran bắn tên lửa đất đối không và đất đối biển kèm theo những lời lẽ hết sức cứng rắn. Tướng Mohammad Ali Jafari, tư lệnh binh chủng tinh nhuệ vệ binh cách mạng Iran, đòi “dạy cho kẻ địch một bài học”. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Ehud Barak cũng không vừa: “Israel từng chứng minh trong quá khứ rằng sẽ không chần chừ tấn công khi quyền lợi an ninh sống còn của chúng tôi bị đe dọa”.

Nhưng theo phó giáo sư Du Vạn Lợi, công tác ở Trường Nghiên cứu quốc tế thuộc Đại học Bắc Kinh, những diễn biến kể trên không có nghĩa là sắp bùng nổ chiến tranh giữa Israel (và Mỹ) với Iran. Ông nhận xét: “Cũng không loại trừ khả năng Israel vận dụng sách lược “tiên hạ thủ vi cường” đánh phủ đầu Iran nếu phát hiện Iran sắp thành công trong việc chế tạo vũ khí hạt nhân. Nhưng cho đến nay, theo tôi, không có bằng chứng nào cho thấy Iran sớm có được loại vũ khí ghê gớm đó”.

Tổng thống Ahmadinejad: “Sẵn sàng đàm phán trực tiếp với Mỹ”

Cũng theo ông Lợi, cả ba chính phủ Israel, Mỹ và Iran, không ai muốn để xảy ra một cuộc chiến trong khu vực bởi đó sẽ là một thảm họa cho tất cả mọi phía.

Hơn ai hết, nước Mỹ thừa biết rằng nếu đánh Iran thì khó lòng kiểm soát hậu quả. Các căn cứ quân sự Mỹ cùng hàng trăm ngàn quân ở Iraq và toàn vùng Trung Đông sẽ lâm nguy. Israel cũng thừa biết nếu không được Mỹ đồng ý hỗ trợ về mặt chính trị và kỹ thuật thì không thể đơn phương xóa sổ tất cả những cơ sở hạt nhân của Iran vốn nằm rải rác khắp nơi và được phòng thủ rất chặt chẽ. Iran bây giờ không giống như Iraq hồi năm 1981 khi Israel không kích lò phản ứng hạt nhân của nước này.

Cây gậy và củ cà rốt

Vậy đằng sau cuộc diễu võ giương oai của Iran là gì? Ngày 19-7 này, Saeed Jalili, trưởng đoàn đàm phán về hạt nhân của Iran, sẽ ngồi vào bàn đàm phán với Javier Solana, ủy viên cao cấp Liên hiệp châu Âu (EU) phụ trách đối ngoại, nhằm chấm dứt cuộc đối đầu về hạt nhân kéo dài 5 năm qua. Trước đó, ngày 4-7, đại sứ Iran tại Bỉ đã trao cho Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp, Mỹ và Đức một văn kiện trả lời về việc các nước này nêu một giải pháp trọn gói về chương trình hạt nhân của Iran. Cho tới nay, nội dung văn kiện này vẫn chưa được tiết lộ nhưng ngoại trưởng Iran Manouchehr Mottaki cho biết nước ông xem đó là một đề nghị “xây dựng”.

Tờ Los Angeles Times, dẫn lời các nhà quan sát, tin rằng Iran đang bắt chước chiến lược “Cây gậy và củ cà rốt” của Mỹ. Họ dùng cuộc thử tên lửa để hậu thuẫn những nỗ lực ngoại giao. Hamid Reza Jalapour, nhà khoa học xã hội theo xu hướng cải cách thuộc Trường Đại học Tehran, nhận định: “Các cường quốc phương Tây hay đối thoại nhưng đồng thời đe dọa chúng tôi. Chúng tôi cũng có thể làm như vậy. Chúng tôi có thể hù dọa và nói chuyện một cách mêm dẻo”.

NGUYỄN CAO