Giá lương thực tăng, giặc đói hoành hành

Những yếu tố làm tăng giá lương thực

16-04-2008 22:33:01 GMT +7

Jacques Diouf: “Người dân không ngồi yên chờ chết đói, họ sẽ hành động”

Theo Liên Hiệp Quốc, giá lương thực tăng cao đe dọa an ninh lương thực và khiến 1,2 tỉ dân trên thế giới lâm vào cảnh đói kém thường xuyên từ nay đến năm 2025. Nhưng điều gì tạo ra cơn bão giá hiện nay?

Karl Marx đã từng cảnh báo rằng chủ nghĩa tư bản có khuynh hướng tạo ra những cuộc khủng hoảng tự làm khó mình bởi cuộc chạy đua công nghiệp hóa và tìm kiếm lợi nhuận. Cuộc khủng hoảng giá lương thực hiện nay từng làm Chính phủ Haiti sụp đổ và đang làm chính quyền một số nước như Ai Cập, Indonesia, Cameroon, Mozambique, Uzbekistan, Yemen... lo sốt vó bởi những cuộc biểu tình bạo động của những người bị cái đói đe dọa từng ngày, là một minh chứng.

Thông thường, hầu hết những người dân nghèo thành thị mải lo kiếm cơm hằng ngày để nuôi con cái và bản thân cho nên có thể cam chịu một chính phủ tham nhũng, thậm chí độc tài. Nhưng khi hoàn cảnh khiến họ không thể nuôi con cái thì cho dù ngoan ngoãn chịu đựng đến mấy họ cũng sẵn sàng làm loạn vì không còn gì để mất cả. Họ đã làm loạn vì giá cả các mặt hàng nhu yếu phẩm như gạo, bánh mì v.v... tăng quá cao trong thời gian gần đây:

Tăng theo giá nhiên liệu và mức cầu

Giá lương thực tăng đều đều trong mấy năm trước và tăng phi mã trong thời gian gần đây, theo các chuyên gia kinh tế, là do bốn yếu tố quan trọng sau đây.

Yếu tố đầu tiên là giá nhiên liệu. Tốc độ công nghiệp hóa rất nhanh của hai nước khổng lồ ở châu Á là Trung Quốc và Ấn Độ, đã làm gia tăng nhu cầu về nhiên liệu – chủ yếu là dầu thô - mà họ phải nhập khẩu. Nhu cầu này đã khiến khả năng cung cấp dầu thô trở nên căng thẳng trên toàn cầu. Cộng với yếu tố đầu cơ, giá dầu đã vượt ngưỡng 100 USD, cao gấp 5 lần so với 13 năm trước. Và mới hôm 15-4 đây thôi, nó đã đạt mức kỷ lục mới: 114,08 USD/thùng tại sàn giao dịch New York.

Giá dầu thô và các loại nhiên liệu khác tăng khiến mọi giao dịch thương mại cũng tăng giá. Giá ngũ cốc, thịt, sữa, trứng v.v... do đó cũng tăng theo.

Một nguyên nhân khác làm cho lương thực tăng giá là cầu tăng rất nhanh trong khi nguồn cung ngày càng eo hẹp. Trở lại hai nước Trung Quốc và Ấn Độ, tăng trưởng kinh tế đã tạo ra một tầng lớp trung lưu mới. Tính theo đầu người, kể từ năm 1980, lớp người giàu mới ở Trung Quốc đã tiêu thụ thịt hơn 150%. Để thỏa mãn nhu cầu này, người ta phải nuôi hàng triệu triệu con heo với thức ăn gia súc chế biến từ ngũ cốc nhập khẩu ồ ạt từ nước ngoài. Việc này đẩy giá cả ngũ cốc trên toàn thế giới lên cao.

Nhiên liệu sinh học: Lợi bất cập hại

Một trong những yếu tố làm tăng giá lương thực gây nhiều tranh cãi nhất là nhiên liệu sinh học dùng để thay thế nhiên liệu hóa thạch (xăng, dầu diesel). Bởi lo sợ chất thải nhiên liệu hóa thạch gây hiệu ứng nhà kính làm trái đất ấm lên, khí hậu thay đổi, thiên tai ngày càng mãnh liệt, nhiều nước chủ trương sản xuất nhiên liệu sinh học như diesel sinh học, ethanol, butanol và propanol để thay xăng và dầu diesel trong ngành vận tải. Ngành công nghiệp nhiên liệu sinh học đang phát triển mạnh ở châu Âu, châu Mỹ và châu Á.

Diesel sinh học chế biến từ dầu thực vật thay thế dầu diesel trong các loại xe hơi chạy dầu diesel. Ethanol, loại nhiên liệu sinh học được dùng phổ biến nhất hiện nay, làm từ đường mía hay củ cải đường, tinh bột ngũ cốc và bắp.

Nhiên liệu sinh học, trên lý thuyết, có lợi cho môi trường, nhưng trên thực tế đã gây ra nhiều tác hại. Phong trào sản xuất nhiên liệu sinh học đã khiến diện tích rừng thu hẹp (phá rừng để trồng ngũ cốc, mía, bắp... nguyên liệu chế biến nhiên liệu sinh học). Nó cũng là nguyên nhân của khủng hoảng thiếu lương thựcvà đẩy giá lương thực lên cao chót vót. Vì vậy, nó trở thành một vấn đề chính trị quốc tế.

Tác hại của ngành sản xuất nhiên liệu sinh học bộc lộ rõ nhất ở Indonesia. Nạn tàn phá rừng ở đây đã kéo theo một vấn nạn khác: các bộ lạc không còn đất sống. Ở một vài nơi, việc sử dụng thái quá thuốc sát trùng trong việc trồng cây làm nhiên liệu sinh học làm ô nhiễm các nguồn nước, dẫn đến khan hiếm nước sạch.

Tổ chức Lương Nông (FAO) của Liên Hiệp Quốc đặc biệt rất lo về những tác hại nói trên. Jacques Diouf, Tổng Giám đốc FAO, hôm 14-4, cảnh báo: “Khi chúng ta lái xe, người dân ở nhiều nước trên thế giới đói. Việc đưa số lượng lớn ngũ cốc Bắc Mỹ vào các nhà máy chế biến nhiên liệu sinh học đã đạt tới giới hạn của chính trị và đạo đức. Có một thực tế là những người dân đó đang kiệt sức vì đói. Dĩ nhiên là họ không ngồi yên chờ chết đói, họ sẽ hành động”. Như ở Haiti, Bangladesh....

Một người dân Haiti ăn cỏ trước mặt cảnh sát chống bạo động Liên Hiệp Quốc để bày tỏ nỗi căm phẫn đối với chính quyền

Yếu tố ông trời

Yếu tố cuối cùng tác động đến cơn bão giá lương thực hiện nay là khí hậu trái đất đang thay đổi theo chiều hướng bất lợi cho con người. Bão tố, hạn hán, lũ lụt ngày càng bất thường và khó dự báo đã làm giảm sản lượng lương thực đáng kể.

Tại hội nghị về thay đổi khí hậu ở Budapest, thủ đô Hungary, hồi đầu tháng này, các nhà khoa học cảnh báo rằng thay đổi khí hậu trái đất trong những thập niên tới sẽ gây ra nhiều lụt lội ở Bắc bán cầu và hạn hán ở Nam bán cầu, dẫn đến khủng hoảng lương thực toàn cầu.

Những thiên tai kể trên sẽ dẫn đến khan hiếm lương thực vì vụ mùa thất bát. Giá lương thực vì thế sẽ tăng cao. Một ví dụ cụ thể là ở Philippines, lúa là thức ăn cơ bản của 83% dân số và trong 10 năm qua, nước này đã phải nhập khẩu gạo gấp đôi. Chính phủ Philippines năm nay sẽ phải tốn đến 1,3 tỉ USD để nhập gạo và trả mức chênh lệch giá gạo trên thị trường thế giới và giá gạo trong nước nhằm tránh những cuộc bạo loạn nổ ra.

NGUYỄN CAO