Hoài Hà, dòng sông bị bức tử

Liên Hoa, sát thủ ngọt ngào

29-09-2008 22:58:03 GMT +7

Nhà máy bột ngọt Liên Hoa ở Hương Thành

Công ty bột sành điệu Liên Hoa (Lianhua Gourmet Powder Co.) là nhà sản xuất bột ngọt lớn nhất ở Trung Quốc đồng thời cũng là một trong những doanh nghiệp gây ô nhiễm trên sông Hoài (Hoài Hà) lớn nhất. Mặc dù bị chỉ mặt đặt tên là “sát thủ” sông Hoài, công ty vẫn tồn tại, phát triển và tiếp tục đầu độc các nguồn nước

Trong danh sách 20 thành phố có không khí bị ô nhiễm nhất của Ngân hàng Thế giới, có đến 16 thành phố Trung Quốc (TQ). Cho nên thị dân nước này, phần lớn giờ đây đã trở nên giàu có, liên tục yêu sách không khí và nước phải trong lành hơn. Trước nhu cầu chính đáng đó, chính quyền nhiều thành phố – nhất là Bắc Kinh (nơi vừa tổ chức Thế vận hội mùa hè 2008) và Thượng Hải - đã di dời các nhà máy gây ô nhiễm nặng nhất ra ngoại thành và các vùng nông thôn.

Những cuộc di dời tất nhiên được chính quyền các vùng ngoại thành và nông thôn hoan nghênh vì giải quyết được việc làm tại chỗ và tăng thu thuế. Tuy nhiên, cũng có một sự thật khác là nông thôn – nơi sinh sống của 2/3 dân số TQ – gánh chịu mọi hậu quả của nạn ô nhiễm không khí và nguồn nước một khi các công ty và nhà máy không tôn trọng các quy chế về xử lý nước thải, chất thải công nghiệp do nạn quan liêu, tham nhũng và chạy theo thành tích kinh tế của chính quyền địa phương.

Quy mô lớn, ảnh hưởng lớn

Đại bản doanh công ty và nhà máy Liên Hoa đóng tại Hương Thành, một thành phố nằm bên sông Hoài, tỉnh Hà Nam. Công ty này - thành lập năm 1971 - có quy mô lớn nhất tỉnh, vào thời điểm 2004 từng sử dụng 8.000 công nhân. Và quan trọng nhất, nó cũng là đơn vị kinh tế đóng thuế cao nhất cho Hương Thành.

Đối với chính quyền tỉnh Hà Nam, Liên Hoa là một công ty làm rạng danh tỉnh với danh hiệu nhà sản xuất bột ngọt (nhãn hiệu Hoa Sen) lớn nhất TQ. Theo bản phân tích của Tân Hoa Viễn Đông, một cơ quan chuyên đánh giá khả năng tài chính và mức độ tin cậy TQ, năm 2001, Công ty Liên Hoa đã sản xuất hơn 133.000 tấn bột ngọt và phấn đấu đạt 200.000 tấn vào các năm sau.

Với quy mô và tiềm lực kinh tế lớn như vậy, Liên Hoa có ảnh hưởng nhất định trong đời sống chính trị. Theo nhật báo Mỹ The New York Times (NYT), ảnh hưởng này lớn đến nỗi các cơ quan môi trường không thể làm gì được bất chấp những nỗ lực kiên trì.

Có thể nói công ty trách nhiệm hữu hạn Liên Hoa cùng với chính quyền là một. Bởi, theo tờ báo Mỹ vừa kể, tuy cổ phiếu của công ty niêm yết ở thị trường chứng khoán Thượng Hải nhưng phần lớn cổ phiếu của Liên Hoa nằm trong tay của một công ty mẹ thuộc quyền sở hữu của chính quyền Hương Thành.

Dẫn chim cốc bắt cá trên một nhánh sông của Hoài Hà ở Phụ Dương, tỉnh An Huy. Hình ảnh này bây giờ rất hiếm vì phần lớn sông Hoài bị ô nhiễm rất nặng

Những dấu hiệu bất an của sức khỏe cộng đồng cư dân sống hai bên bờ sông Hoài bắt đầu xuất hiện từ đầu thập niên 1990. Các nhà nông báo cáo lên chính quyền rằng năng suất trên các cánh đồng trồng cây lương thực giảm sút liên tục vì nước tưới tiêu bị ô nhiễm.

Xả nước độc vào cống rãnh thành phố

Năm 2003, Cơ quan Bảo vệ môi trường nhà nước (SEPA) công bố một bản báo cáo, theo đó nước sông Hoài đã bị ô nhiễm nặng và lỗi này do các quan chức địa phương dung túng việc xả chất thải thẳng xuống sông không qua bất cứ hệ thống xử lý nào của các nhà máy, trong đó Liên Hoa là thủ phạm số một.

Báo cáo thống kê rằng nhà máy Liên Hoa mỗi ngày xả 124.000 tấn nước bẩn qua các hệ thống ống xả bí mật liên thông với hệ thống cống rãnh của thành phố Hương Thành. Tất cả nước thải độc hại này sau đó đã xả trực tiếp ra sông Sa Ánh là một nhánh lớn của sông Hoài.

Nhật báo NYT, dẫn lời một cán bộ địa phương giấu tên đã về hưu, cho biết con rể của ông chủ tịch công ty từng lãnh đạo phòng môi trường của thành phố. Cũng theo ông này, nhiều quan chức nhà nước không quan tâm đến vấn đề ô nhiễm. “Họ chỉ quan tâm đến việc kiếm tiền”.

Tháng 6-2004, một phóng viên địa phương phát hiện một dòng nước độc hại chảy ra từ một miệng cống xả thẳng ra sông gần nhà máy Liên Hoa ở ngoại ô Hương Thành. Phóng viên khẳng định là nước độc hại bởi mùi axít nồng nặc, khó mà đứng lâu gần nó.

Trên miệng cống có một tấm biển ghi dòng chữ “Công ty Liên Hoa, cống xả nước thải số 3”. Bên cạnh tấm biển vừa kể lại có một tấm biển thứ hai cho biết ống cống này nằm dưới quyền giám sát của phòng bảo vệ môi trường thành phố.

Liên Hoa sành điệu không được chết

SEPA có tờ báo thường xuyên chỉ trích các quan chức địa phương nhắm mắt làm ngơ để các doanh nghiệp lớn, trong đó có Liên Hoa, tiếp tục làm ô nhiễm sông Hoài, đe dọa sức khỏe cộng đồng. Nhưng sức khỏe của các doanh nghiệp lớn mới làm cho họ quan tâm hơn.

Bằng chứng cụ thể là kể từ năm 2003, các khoản đầu tư của Liên Hoa không có hiệu quả. Cộng thêm thị trường bột ngọt lắng đọng khiến tài chính của công ty bị thâm hụt. Các ngân hàng thúc ép công ty trả món nợ vay hơn 217 triệu USD.

Để giải cứu Liên Hoa, chủ tịch tỉnh Hà Nam lúc bấy giờ là Lý Thành Ngọc tổ chức một cuộc họp ngay tại đại bản doanh Liên Hoa hồi tháng 7-2004. Tại cuộc họp, ông Lý tuyên bố: “Chính quyền tin tưởng, các doanh nghiệp tin tưởng rằng Liên Hoa sành điệu sẽ vượt qua khó khăn. Các ngân hàng cần hỗ trợ Liên Hoa sành điệu”. Riêng Hương Thành đóng góp 25 triệu USD.

Thông điệp của chính quyền tỉnh như vậy là quá rõ. Liên Hoa cần được cứu và nó đã được chính quyền địa phương cứu sống cho tới ngày hôm nay. Trong khi đó, cuộc sống người dân bên sông Hoài tiếp tục thoi thóp với nỗi lo chết vì ung thư.

VĂN ANH

Kỳ tới: Những ngôi làng ung thư