Xóa độc quyền - “Cuộc chiến!”

10-09-2008 00:02:15 GMT +7

Kết luận trên của Thủ tướng vừa được thông báo bằng văn bản cuối tuần trước thì ngay đầu tuần này, EVN đã có báo cáo đề nghị Chính phủ giao 13 dự án phát triển nguồn điện với tổng công suất 13.800 MW cho nhà đầu tư khác, với lý do “EVN không thể thu xếp được nguồn vốn”. Giải thích về vấn đề này, EVN cho rằng giá điện thấp và lạm phát tăng cao nên thu không đủ chi, EVN không bảo đảm khả năng trả nợ nên các ngân hàng trong và ngoài nước đều từ chối cho vay! Tổng vốn đầu tư các dự án điện của EVN năm 2008 ước trên 43.000 tỉ đồng, nhưng hiện mới cân đối được khoảng 36.000 tỉ đồng. Và cũng vì thiếu vốn nên tiến độ của nhiều dự án phát triển nguồn điện năm 2008-2009 của EVN đã và sẽ chậm. Và như vậy, khả năng thiếu điện sẽ còn dài dài...

Khoan bàn đến việc gây áp lực tăng giá, lý do thiếu vốn của EVN cũng là điều cần nói. Bởi nếu gần 2 tháng trước, Chính phủ không “thổi còi” thì một loạt dự án ngoài ngành của EVN đã được triển khai. Việc xóa bỏ dần độc quyền của EVN cũng không dễ, khi các nhà đầu tư khác có sản xuất được điện, muốn bán được cũng phải cậy nhờ đến mạng lưới của EVN. Như vậy, dù nhận thức xóa độc quyền đã có, nhưng cơ chế và chính sách để xóa vẫn thiếu, hay nói cách khác là chưa đồng bộ. Điều này cũng tương tự như việc xóa dần thế độc quyền ở một số ngành khác, như viễn thông, hàng không và mới đây nhất là độc quyền in sách giáo khoa của ngành giáo dục. Dù Luật Cạnh tranh đã có hiệu lực, nhưng thời gian qua vẫn liên tục xuất hiện những vướng mắc liên quan đến độc quyền, như kết nối giữa Tập đoàn Bưu chính - Viễn thông (VNPT) với Công ty Viễn thông Điện lực (EVN Telecom); hay sự kiện Công ty Xăng dầu Hàng không (Vinapco) ngừng cấp xăng dầu cho Pacific Airlines (nay là Jetstar Pacific). Đã tồn tại từ hàng chục năm nay, với sự ưu ái tập trung nguồn lực, hạ tầng, thị trường... của Nhà nước, các ngành độc quyền không dễ từ bỏ lợi thế độc tôn của mình. Vì vậy, để giảm dần và xóa độc quyền của các “anh cả”, cần có lộ trình với những quy định cụ thể, rõ ràng. Nếu không, xóa chỗ này lại vướng chỗ khác và cuối cùng nhà đầu tư lại phải trở về cơ chế xin-cho.

Chuyên gia kinh tế cao cấp TS Lê Đăng Doanh cho rằng xóa độc quyền là yếu tố quyết định đến tính cạnh tranh của nền kinh tế. Nhưng đây cũng là một cuộc chiến cam go. Và cần đến sự quyết tâm không chỉ từ nhận thức mà còn bằng những chính sách, hành động cụ thể từ cấp vĩ mô.

Minh Hà