Nhà trường phải tạo ra những con người đạo đức thực sự

Thử nhìn mà xem, trong bất cứ một lĩnh vực nào nếu không có biện pháp kiểm tra nghiêm ngặt là rất có thể sẽ xảy ra gian lận.

Dạy học trò nói dối?

Những thế hệ Việt Nam sinh ra, lớn lên trong chiến tranh, họ khổ cực hơn bây giờ nhiều chứ, nhưng họ hầu như không xoay xở, không tính toán gian lận như bây giờ. Chẳng thế mà những cụ hưu trí thường hay lắc đầu bảo: Thời xưa chúng tôi không thế... Còn đám con cháu thì chê: Cái thời xưa các cụ “bôn” quá, chẳng biết cái gì cả (?!). Mỗi thế hệ mỗi tư duy khác nhau, đó là điều đương nhiên. Nhưng nếu thế hệ sau tư duy ngày càng thực dụng hơn, ngày càng “thích gian lận” hơn, thì đó là điều rất đáng sợ.

Nguyên nhân từ đâu? Xin nhường cho các nhà xã hội học nêu ý kiến. Tôi xin nêu một nguyên nhân góp phần không nhỏ trong chuyện này, đó là giáo dục. Nghe đến đây các nhà sư phạm chắc chắn sẽ giãy nảy lên: “Chúng tôi dạy học trò nói dối ư, làm gì có chuyện đó!”. Đúng, chẳng ai khuyên học trò hãy dối trá cả. Nhưng nếu ngay từ ghế nhà trường mà học trò đã thấy những “tấm gương không thật thà” rồi thì làm sao chúng không học theo cơ chứ. Tôi còn nhớ như in ngày còn bé, một lần cô giáo vào thông báo là ngày mai có dự giờ, các em phải thế này, thế này nhé... Nghĩa là cô dạy trước cho học trò bài ngày mai, đặt câu hỏi, giải đáp và cho chúng tôi học thuộc hết, “diễn tập” mấy lần đến khi chúng tôi nhuần nhuyễn như diễn viên lên sân khấu mới thôi. Kết quả là ngày hôm sau trước các giáo viên dự giờ, cô giáo rất hãnh diện vì học trò của mình bỗng trở nên thông minh tuyệt vời, hễ đặt câu hỏi nào là 100% học sinh giơ tay xin trả lời, mà trả lời câu nào câu ấy đúng y đáp án mới tài chứ. Bài học vỡ lòng về gian lận tôi đã được dạy như thế đó. Lớn lên một chút chúng tôi lại được học bài học khác: Nếu học thầy cô nào thì nên đi học thêm thầy cô đó, không đi hoặc đi học chỗ khác là thế nào cũng gặp “rắc rối”. Càng gần kỳ thi, học sinh càng chăm đi học thêm vì những ngày cuối các thầy cô rất hay cho “trọng tâm” để về học. Thế là, thay vì học cả giáo trình dài dằng dặc, chúng tôi đã có thể rút gọn được vài cái “trọng tâm” thôi, tiết kiệm được bao nhiêu công sức.

Cái gốc của thói quen “nói một đằng làm một nẻo”

Vậy là chúng tôi tự rút ra bài học rằng “có thể có những con đường không chính quy nhưng lại rất hiệu quả”. Điều đó là gì nếu không phải là nói dối? Ở trường người ta không chấp nhận cho học trò có những quan điểm khác với quan điểm in trong sách giáo khoa (mặc dù có thể đó là những quan điểm của mấy chục năm về trước). Trường phổ thông đã vậy, lên đại học cũng không khá gì hơn. Một mặt kêu gọi sinh viên hãy phát huy tính sáng tạo, một mặt “cấm” sinh viên nghi ngờ những gì sách viết. Với cách dạy như hiện nay, nhà trường đã dạy cho học sinh, sinh viên thói quen nghĩ một đằng nói một nẻo, mà thực chất đó chính là nói dối.

Một khi từ trường học đã quen với việc gian lận, quen nói dối, thì sau đó những học sinh này ra đời sẽ chẳng hề áy náy lương tâm chút nào khi phải gian dối để đạt mục đích. Đáng sợ hơn nữa là sẽ có những kẻ luôn nói sẵn sàng hy sinh vì dân, vì nước, nhưng thực chất chỉ vì bản thân mình.

Đã đến lúc chúng ta phải thay đổi. Phải làm sao để từ bé trẻ con đã cảm nhận được rằng chỉ có trung thực là con đường duy nhất dẫn đến thành công. Nhà trường không chỉ là nơi trang bị kiến thức mà còn phải đào tạo ra những con người đạo đức, đạo đức thật sự.

Nguyễn Thu Trang

(213/40 Đồng Khởi, Q.1 - TPHCM)