Hội chứng “giày bay”

Chuyện Muntazer al-Zaidi, một nhà báo từng có thành tích chống Mỹ, được mời dự cuộc họp báo cuối cùng của Tổng thống (TT) Bush ở Iraq nằm ngoài dự định của al-Zaidi. Hành động đầu tiên của anh là trở về nhà tháo đôi giày ngoại ra và mang đôi giày “sản xuất tại Iraq” vào. Al-Zaidi từng nói với nhiều đồng nghiệp: “Nếu có chuyện gì xảy ra thì phải là 100% Iraq”.

Mỗi ngày, báo chí Trung Đông và phương Tây tiết lộ thêm nhiều thông tin cho thấy nhà báo al-Zaidi không chỉ tôn sùng Che Guevara (trong phòng anh có một poster rất to của nhà cách mạng châu Mỹ Latinh lừng danh này) mà còn căm ghét bạo lực, bom đạn và những người Mỹ gây chết chóc trên quê hương anh. Cuộc họp báo là một cơ hội có một không hai để al-Zaidi thể hiện lòng căm hờn của mình một cách công khai và phù hợp với văn hóa Iraq: “Ném giày vào mặt kẻ thù”. Một hành động mà từ nay trở thành mốt chống Mỹ kiểu mới.

Vũ khí chính trị sắc bén

Sử dụng chiếc giày như một vũ khí chính trị mạnh mẽ đã từng xảy ra trong quá khứ với sự kiện nổi đình đám nhất hồi thập niên 1960: Chủ tịch Liên Xô Nikita Khrushchev tháo chiếc giày da nện lên bàn trong một phiên họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc. Sự cố này xảy ra vào ngày 12-10-1960. Phiên họp thảo luận về nghị quyết chống Liên Xô. Đại biểu Philippines Lorenzo Sumulong tố cáo chính sách hai mặt của Liên Xô. Lời tuyên bố này khiến ông Khrushchev nổi giận, rút chiếc giày bên phải nện lên bàn ầm ầm để phản đối tham luận của đoàn Philippines. Ông giải thích: “Sở dĩ tôi làm như vậy để mọi người nghe rõ hơn lời phản đối của chúng tôi”.

Sự kiện Muntazer al-Zaidi ném giày vào mặt TT Bush là một phiên bản của người Iraq. Đặc biệt, giờ đây nó đã trở thành một phong trào quần chúng mang tính chính trị không chỉ phổ biến ở Trung Đông, nơi có một số nước không mấy thiện cảm với Mỹ. Nó đã lan rộng khắp thế giới. Người ta vận dụng văn hóa Trung Đông (ném giày là một hành động sỉ nhục rất nặng nề) vào mọi trường hợp biểu lộ sự bất bình và giận dữ.

Ramazan Baydan và mẫu “Chiếc giày của Bush” nổi tiếng

Ngày 17-12, những người thuộc tổ chức phản chiến Code Pink đã ném giày vào hình nộm TT Bush dựng bên ngoài Nhà Trắng. Cũng trong ngày này, trong một cuộc họp của sở chuyên chở công cộng thành phố New York, Stephen Millies, nhân viên Công ty Đường sắt Amtrak, đã bị cảnh sát lôi cổ ra ngoài vì toan tháo giày ném vào người ông tổng giám đốc sở. Lời nói cuối cùng của vị khách này là “chiếc giày này dành cho mày đấy”. Ngày 20-12, một nhà báo Ukraine tên Ihor Dmitriv đã bắt chước đồng nghiệp Iraq tháo giày ném vào mặt một chính khách Ukraine để phản đối một lời tuyên bố “điên rồ”.

Chiếc giày của ai?

Lạ lùng nhất là chuyện tranh giành tác quyền chiếc giày mà nhà báo al-Zaidi dùng để ném TT Bush. Do đôi giày tang chứng bị tiêu hủy ngay sau khi sự cố xảy ra và al-Zaidi hiện nay ở trong tù không ai có thể hỏi chiếc “giày bay” của anh mua ở đâu, xứ nào sản xuất, cho nên khắp Trung Đông và nhiều nước khác có nhiều thợ giày nói chính mình làm ra những đôi giày ấy.

Bởi đa số giày bán ở Iraq nhập từ Trung Quốc, các bác thợ giày xứ sở Vạn lý Trường thành nói kiểu giày cỡ số 10 (tương đương với số 43 khu vực châu Âu và VN) chiếu trên tivi là của họ. Nhật báo Al-Safir ở Lebanon đăng trên trang nhất ảnh al-Zaidi tham quan Beirut tháng 11 vừa qua với câu hỏi: “Có phải al-Zaidi mua giày ở Beirut?”. Tại Damacus, thủ đô Syria, các nhà báo nước này khẳng định rằng đôi giày của al-Zaidi sản xuất tại đây. Thợ giày Ai Cập cũng tham gia vào cuộc tranh giành này. Trong khi đó, Uday al-Zaidi, em trai của Muntazer, khẳng định rằng đó là giày 100% sản xuất tại Iraq xuất xưởng của thợ giày Alaa Haddad nổi tiếng.

Nhưng bất chấp những tranh cãi nói trên, nhà sản xuất giày Thổ Nhĩ Kỳ Ramazan Baydan mới là người hưởng lợi nhiều nhất. Phát biểu trên nhật báo Mỹ The New York Times, Baydan khẳng định: “Chính tôi là người thiết kế đôi giày đó cách đây 10 năm. Nhìn nó qua tivi là tôi biết ngay”.

Cũng chính Baydan đã đổi tên kiểu giày Ducati Model 271 thành “Chiếc giày của Bush” giờ đây nổi tiếng như cồn. Baydan khoe, kể từ ngày 18-12, xưởng giày chỉ có 80 công nhân (nay vừa nhận thêm 100 thợ chiến) của ông đã bắt đầu sản xuất 15.000 đôi xuất đi Iraq. Bốn nhà bán lẻ giày ở Iraq đang tranh nhau quyền đại lý độc quyền giày Baydan và gia tăng đơn đặt hàng lên 100%. Tại Anh, một nhà phân phối cũng xin làm đại lý giày Baydan khắp châu Âu với lệnh đặt hàng lô đầu tiên 95.000 đôi.

Tính đến cuối tuần qua, theo nhật báo Thụy Sĩ Le Matin, Baydan đã nhận được đơn đặt làm gần 400.000 đôi giày da màu đen bền chắc và nhẹ (chỉ có 300 g) với giá khoảng 500.000 đồng VN/đôi. Đa số lệnh đến từ Mỹ và Anh - hai nước có quân đông nhất ở Iraq. Số còn lại từ các nước Trung Đông.

Thành công bất ngờ của hãng giày Thổ Nhĩ Kỳ đã làm gia đình al-Zaidi bức xúc. Uday al-Zaidi, em ruột của Muntazer, giận dữ: “Thật là vô lý, người ta đang lợi dụng chuyện anh tôi làm để làm giàu một cách trơ trẽn”.