Đừng bắt xã hội phải trả giá

Cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay ẩn chứa rất nhiều nguyên nhân sâu xa và gây ra tác động rộng lớn hơn nhiều so với những con số thấy được. Đối với VN, cần đánh giá đúng tác động của cuộc khủng hoảng này trong điều kiện đã hội nhập sâu rộng. Không nên và không được phép đưa ra những nhận định thiếu tính khoa học hoặc trấn an dư luận khi cho rằng nước ta chịu ảnh hưởng không lớn lắm. Đó là những vấn đề đặt ra tại hội thảo “Kinh tế VN trước khủng hoảng kinh tế toàn cầu” do các cơ quan truyền thông của Bộ Kế hoạch - Đầu tư phối hợp với Hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội tổ chức ngày 18-11 tại TPHCM.

Theo ông Jonathan Pincus, chuyên gia kinh tế Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP), cuộc khủng hoảng tại Mỹ đang ở giai đoạn rất nghiêm trọng và thị trường tài chính Mỹ gần như tê liệt. Đó là do một thời gian dài chính phủ nước này buông lỏng giám sát, quản lý thị trường tài chính dẫn đến việc cho vay dưới chuẩn, đặc biệt là tín dụng bất động sản.

Đây cũng là bài học cho VN khi năm 2008 hầu hết các ngân hàng VN dành đến 70% vốn để cho vay tiêu dùng và bất động sản. Tại hội thảo, các diễn giả của chương trình Fulbright cho rằng Nhà nước nên mua cổ phần hay quốc hữu hóa các ngân hàng gặp nạn; nâng mức bảo hiểm tiền gửi. Những biện pháp trên được tiến hành đi đôi với quyết định hạ lãi suất cơ bản liên tục để kích thích nền kinh tế, cắt giảm chi tiêu cá nhân.

Theo TS Phạm Đỗ Chí, Phó Tổng Giám đốc Kinh tế gia trưởng Tập đoàn Vinacapital, khủng hoảng tín dụng có thể kéo dài hơn 6 tháng nữa. Nếu khủng hoảng trở nên trầm trọng hơn sẽ phải xét lại nền kinh tế VN trong năm 2009. Để giảm bớt tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng toàn cầu, các doanh nghiệp VN nên có chiến lược tồn tại bằng cách củng cố dòng tiền mặt. Tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới và các nhà đầu tư mới từ Trung Đông, khu vực ASEAN, đồng thời tập trung khai thác thị trường nội địa.

GS-TS Trần Ngọc Thơ, Trường Đại học Kinh tế TPHCM, đưa ra khái niệm “biết dùng tiền đúng cách”. Đó là hạn chế thâm hụt ngân sách, nợ nần, cắt bầu sữa đối với các doanh nghiệp Nhà nước kém hiệu quả. Đưa ra bài học từ Enron hay Worldcom của Mỹ khi họ lợi dụng chủ trương thả nổi vào những năm 2000 để lũng đoạn, trong khi lại thiếu kiểm toán đúng mức dẫn đến sụp đổ. Ông Thơ cho rằng việc chúng ta vẫn đang tiếp tục bơm tiền vào ngân sách của các tập đoàn là quá nguy hiểm. Sự nguy hiểm còn kéo dài chừng nào các tập đoàn Nhà nước VN vẫn chưa chính thức kiểm toán quốc tế và công khai cho người đóng thuế biết được tiền của mình hiện đang được sử dụng ra sao. Cách thức kinh doanh thả nổi giá nhưng vẫn độc quyền của các tập đoàn đến một lúc nào đó có thể làm cho giá cả những mặt hàng chiến lược của nền kinh tế thay đổi ngoài tầm kiểm soát của Nhà nước. Vì rằng nó phải gánh chịu những “chi phí chìm” khổng lồ trong quá khứ từ những đầu tư sai lầm của các tập đoàn. Đừng bắt xã hội phải trả giá cho những sai lầm của các tập đoàn, như việc giá xăng, dầu, điện, nước tăng theo giá thế giới nhưng giảm thì có điều kiện.