Lợi nhuận được công bố trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp chỉ là một kênh thông tin để nhà đầu tư tham khảo. Trước khi quyết định mua bán chứng khoán, phân tích kỹ chất lượng lợi nhuận của doanh nghiệp mới là điều cần thiết

Thông tin từ báo cáo tài chính của doanh nghiệp chưa phải là điều kiện đủ để nhà đầu tư quyết định mua - bán cổ phiếu. Trong ảnh: Theo dõi chứng khoán tại sàn ACB. Ảnh: H.THÚY

Kết quả công bố báo cáo tài chính quý III của một số công ty niêm yết cho thấy dù khó khăn nhưng các doanh nghiệp (DN) này đã nỗ lực làm ăn có lãi. Tuy nhiên, vấn đề cần quan tâm là thành quả kinh doanh lạc quan đó của DN có bền vững, tạo cơ sở cho nhà đầu tư chứng khoán tin tưởng mua vào hay không?

Nhiều công ty có lãi lớn

Một trong những DN có vốn hóa lớn trên sàn TPHCM (HoSE) là Tập đoàn Hòa Phát (HPG). Tập đoàn này vừa công bố kết quả kinh doanh 9 tháng đầu năm 2008, theo đó doanh thu đạt 6.655 tỉ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 1.082 tỉ đồng; so với kế hoạch đạt 87% doanh thu và 146% lợi nhuận cả năm 2008. Như vậy, doanh thu 3 quý đầu năm nay bằng 170% và lợi nhuận sau thuế bằng 263% so với cùng kỳ năm 2007. Còn Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk - VNM) cũng vừa công bố lợi nhuận sau thuế 9 tháng đầu năm là 1.023 tỉ đồng, đạt 89,7% kế hoạch năm (1.140 tỉ đồng) với tổng doanh thu đạt 6.111 tỉ đồng. Tập đoàn FPT cũng đạt lợi nhuận sau thuế trên 694 tỉ đồng. Đáng chú ý là nhóm các DN thực phẩm có mức lợi nhuận vượt trội, chẳng hạn Công ty Lương thực Thực phẩm Safoco (SAF) lợi nhuận đạt trên 105 tỉ đồng trong quý III, vượt 108% quý II, lũy kế 9 tháng 2008 đạt trên 321 tỉ đồng.

Quan trọng là chất lượng lợi nhuận

Yếu tố mang lại lợi nhuận cao so với quý trước, theo giải trình của SAF, là do giá nhập nguyên phụ liệu đầu vào đồng loạt giảm từ 5% - 10% cho một số sản phẩm, đồng thời chi phí quản lý giảm so với quý II trên 234 triệu đồng. Bàn về vấn đề này, thạc sĩ Lê Đạt Chí, giảng viên Khoa Tài chính DN – Trường Đại học Kinh tế TPHCM, cho rằng những DN thực phẩm sẽ kiếm được lợi nhuận cao giữa thời lạm phát vì giá bán tăng cao, trong khi chi phí giá vốn tăng chậm hơn. Tuy nhiên, đây chủ yếu là sự gia tăng trong giá chứ không phải do sản lượng. Điều đó cho thấy lợi nhuận không bền vững.

Thêm nữa, những khoản lợi nhuận nói trên có được là từ các hoạt động tài chính, mang tính “bất thường” nên không khỏi khiến nhà đầu tư hoài nghi về chất lượng của nó. Ví dụ như Công ty Cổ phần Cơ khí Điện Lữ Gia (LGC) thông báo lợi nhuận 9 tháng đạt hơn 14 tỉ đồng (gấp 7 lần cùng kỳ năm ngoái), chủ yếu là do khoản thu nhập khác trong quý III tăng đột biến (chiếm trên 90%) chứ không phải từ các hoạt động chính. Bên cạnh đó, một số mã blue-chips như HPG, VNM, SSI..., dù có lợi nhuận lớn nhưng vẫn thể hiện sự thiếu bền vững. Cụ thể, lợi nhuận của HPG đã giảm dần theo từng quý: Quý III lợi nhuận là 237 tỉ đồng, trong khi quý I và II lợi nhuận là 450 tỉ đồng và 395 tỉ đồng. Một chuyên gia tài chính đánh giá: “Nếu lợi nhuận giảm dần theo từng tháng, điều đó cho thấy khó khăn của DN ngày càng nhiều, “thấm” dần những tác động bất lợi từ sự suy giảm của kinh tế trong nước cũng như khủng hoảng tài chính thế giới”.

Một trường hợp khác: SSI có lợi nhuận trước thuế là 281 tỉ đồng, nhưng trong số này lại có đến trên 50% từ hoàn nhập dự phòng đầu tư tài chính, trong đó khoản hoàn nhập dự phòng ngắn hạn 40 tỉ đồng và dài hạn 100 tỉ đồng. Rõ ràng, nếu thị trường chứng khoán tiếp tục giảm thì khoản lợi nhuận đó sẽ “bốc hơi”. Đồng thời, SSI cũng đã bán ra những cổ phiếu đầu tư trước đây như PVD, VSP... để hiện thực hóa lợi nhuận báo cáo. Từ thực tế này, giám đốc một công ty chứng khoán tại TPHCM cho rằng nhà đầu tư một mặt phải quan tâm đến lợi nhuận của DN, mặt khác phải phân tích thấu đáo khoản lợi nhuận đó từ đâu, chất lượng ra sao. Nếu được sinh ra từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, lợi nhuận đó mới thật sự là nguồn thu ổn định, bền vững.