Michael Dukakis (bìa phải), một nạn nhân nổi tiếng của “bố già” Lee Atwater
Harvey Leroy “Lee” Atwater chẳng may chết sớm vì bệnh ung thư não cách đây 17 năm, hưởng dương 40 tuổi. Tuy nhiên, nghệ thuật chơi trò bẩn trứ danh của ông vẫn còn được lưu truyền trong Đảng Cộng hòa.
Ngày 26-8 vừa qua, một tổ chức tự xưng là Nhóm tư vấn độc lập cho đăng một mẩu quảng cáo tố giác ứng viên Barack Obama dính líu đến Bill Ayers, cựu thành viên của nhóm cực đoan Weather Underground từng âm mưu đặt bom phá hoại Lầu Năm Góc và Điện Capitol, trụ sở quốc hội Mỹ.
Theo giới thông thạo hậu trường chính trị Mỹ, đây là một trò bẩn kiểu Atwater, một dấu ấn không lẫn vào đâu được của bộ máy tuyên truyền của Đảng Cộng hòa đương quyền.
Đao phủ mát tay
Lee Atwater sinh tại thành phố Atlanta, bang Georgia, lớn lên ở thành phố Aiken, bang Nam Carolina và tốt nghiệp đại học tại trường đại học tư Newberry, bang Nam Carolina.
Atwater từng là cố vấn được hai cựu tổng thống Ronald Reagan và George H.W. Bush (Bush cha) tin dùng. Ông cũng từng là cố vấn chính trị và bạn thân của Carl Rove, chiến lược gia của đảng Cộng hòa, nguyên cố vấn hàng đầu của đương kim Tổng thống Bush. Ông nổi tiếng là người sáng tạo và nâng các chiến thuật tranh cử hiện đại lên tầm “nghệ thuật”. Ông rất giỏi trong chuyện tung tin đồn bất lợi cho những người đối lập với Đảng Cộng hòa. Bởi lẽ đó, ông có biệt danh là “đao phủ mát tay”, thường đánh đâu thắng đó, các nạn nhân ít có cơ hội thắng Đảng Cộng hòa trong các cuộc tranh cử.
Chiến thuật vận động tranh cử của Atwater cho các ứng viên Đảng Cộng hòa – bao gồm cả những trò bẩn hết sức tinh vi – đã được chứng minh một cách hùng hồn trong cuộc bầu cử quốc hội năm 1980. Lần đó, ông làm cố vấn cho nghị sĩ Đảng Cộng hòa đương nhiệm Floyd Spence tranh cử với ứng viên Đảng Dân chủ Tom Turnipseed. Atwater thiết lập một tổ chức ma mang tên “Những người thăm dò dư luận độc lập” dùng điện thoại gọi những cử tri da trắng để thông báo rằng Turnipseed là thành viên của NAACP, một tổ chức đấu tranh cho người da màu. Atwater còn tung tin hồi thời học sinh, ông Turnipseed từng mắc “bệnh tâm thần” phải vào nhà thương điên chữa trị. Sự thật là ông Turnipseed, không điên. Lúc đó mới 16 tuổi, ông chỉ có ý định tự tử và được chữa trị chứng suy nhược thần kinh bằng liệu pháp sốc điện. Sự cố này ông đã từng chia sẻ trong những bài diễn văn chính trị của mình. Kết quả, Turnipseed thất cử.
Nhưng thành tích vang dội nhất của Atwater là đánh gục ứng cử viên tổng thống của Đảng Dân chủ là thống đốc Michael Dukakis đối đầu với ứng cử viên Đảng Cộng hòa George H.W. Bush trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1988.
Chiêu thức “trò bẩn” của Atwater gồm có dùng báo chí tung tin bà Kitty Dukakis, vợ của ông Dukakis, từng đốt cờ Mỹ để phản đối chiến tranh VN. Riêng bản thân ông Dukakis từng được chữa bệnh điên. Cái giỏi của Atwater là những cuộc điều tra sau đó đã không thể chứng minh rằng tác giả những tin đồn quái ác đó là của Atwater.
Chưa hết, chính quái chiêu sau đây mới làm nên tên tuổi “bố già trò bẩn” Lee Atwater. Vào lúc tranh cử ráo riết giữa Bush (cha) và Dukakis, Atwater tiến hành một chiến dịch truyền thông ồn ào chung quanh bộ phim quảng cáo truyền hình của nhà sản xuất Floyd Brown liên quan đến Willie Horton, một tội phạm nguy hiểm bị kết án tù chung thân ở bang Massachusetts về tội giết người. Trong một kỳ nghỉ phép cuối tuần trong khi thụ án – một biện pháp cấp tiến được thống đốc Dukakis ủng hộ và khuyến khích - Horton được ra ngoài và tiếp tục phạm tội hiếp dâm và cướp của. Chính bộ phim này đã giúp ông Bush dẫn điểm (17%) trước Dukakis trong các cuộc thăm dò dư luận. Sau đó, ông Bush đắc cử vẻ vang.
Tài nghệ tuyên truyền của Atwater trong cuộc vận động bầu cử tổng thống Mỹ năm 1988 đã được một nhà viết sử tôn vinh là “nhà lãnh đạo chiến dịch tranh cử xuất sắc nhất chưa từng thấy”.
Hối hận
Ngày 5-3-1990, Lee Atwater bị đột quỵ trong bữa tiệc gây quỹ của thượng nghị sĩ Cộng hòa Phil Gramm. Bác sĩ phát hiện một khối u ác tính trong não thùy phải. Được chữa trị tích cực nhưng ngày 29-3-1991, Lee Atwater qua đời, để lại một vợ, ba con.
Trước khi chết, ông viết thư gửi những người từng là nạn nhân của ông. Trong lá thư gửi cho ông Tom Turnipseed đề ngày 28-6-1990, ông viết: “Tôi muốn nói với ông rằng tất cả những gì đã xảy ra trong sự nghiệp của tôi, một trong những điểm thấp nhất là thời kỳ tôi bảo ông điên. Bệnh tình đã dạy bảo tôi nhiều điều về bản chất của nhân tính, tình yêu, tình anh em và những mối quan hệ mà tôi chưa từng và có lẽ tôi sẽ không bao giờ hiểu hết”.
Cảm động trước lời hối lỗi chân tình của cừu địch và những cuộc điện đàm thân ái sau đó, ông Turnipseed đã tham dự lễ đưa tang Atwater.
Atwater cũng đã viết một thư ngỏ đăng trên tạp chí Life số tháng 2-1991, trong đó ông tâm sự: “Tôi biết rằng tôi đã có được sự giàu có, quyền thế và danh vọng hơn nhiều người. Nhưng bạn có thể có đủ thứ mình muốn mà vẫn thấy cuộc đời mình trống rỗng. Tôi đã đối mặt với sự thật đó sau khi lâm bệnh ngặt nghèo”.