Chuyện thứ nhất: Gia đình ông Nguyễn Trong ở xã Xuân Hải, thị trấn Sông Cầu - Phú Yên bắt được con cá mập nặng hơn một tấn. Nhiều thương lái đề nghị mua con cá với giá hàng chục triệu đồng, ông Trong từ chối, đòi nhiều hơn nhưng bên mua không chịu. Sau nhiều lần mặc cả, ông Trong quyết định xẻ thịt con cá để bán. Nhưng thật không may cho gia đình ông, do tức vì mua cá không được, các thương lái tung ra tin đồn đó là loài cá Ông, ăn thịt sẽ gặp chuyện xui nên chẳng ai dám mua. Rốt cuộc, gia đình ông Trong mất trắng!
Chuyện thứ hai: Ông Đoàn Tiến Dũng, phó tổng giám đốc Ngân hàng Đầu tư và Phát triển VN (BIDV), bị bắt quả tang khi đang nhận 1 tỉ đồng từ một doanh nghiệp, sau đó bị khởi tố, tạm giam. Doanh nghiệp này đang có nhu cầu vay vốn, ông Dũng với chức vụ và quyền hạn của mình đã đòi doanh nghiệp đó chung chi 1 tỉ đồng mới giải quyết hồ sơ. Các nguồn tin báo chí cho biết đồng phạm của ông Dũng là bà Lê Thị Thanh Bình, giám đốc BIDV chi nhánh Hải Phòng, cũng bị bắt vì trước đó đã giúp ông Dũng nhiều lần nhận hàng tỉ đồng từ doanh nghiệp.
Cả hai câu chuyện đều chung kết cục “tham thì thâm” nhưng khác nhau rất nhiều về sắc thái, bản chất và tầm ảnh hưởng. Ông Nguyễn Trong dù không thu được đồng nào từ con cá mập năm thì mười họa mới bắt được nhưng chỉ tiếc nuối vài hôm rồi thôi. Ông mất của bởi cái tính “ăn cho, buôn so” rất bản năng của con người cần lao và chuyện ấy chẳng ảnh hưởng đến ai. Còn vụ ông Đoàn Tiến Dũng ăn tiền, không chỉ ông Dũng, bà Bình vướng vào lao lý mà cả xã hội phải trải qua một cơn sang chấn tinh thần.
Dù rằng chuyện lót tay trong vay vốn ngân hàng đã được một bộ phận người dân biết và hiểu theo nhiều cách nhưng khi Công an TP Hà Nội vén một góc bức màn hậu trường ấy lên (qua vụ bắt quả tang ông Đoàn Tiến Dũng nhận hối lộ), nhiều người đã sốc, cảm thấy nhức nhối thêm trước thực tế, dù chỉ một góc nhỏ của ngành ngân hàng. Trong lúc cả nước đang cùng hợp sức vượt qua suy thoái kinh tế, trong đó cộng đồng doanh nghiệp là lực lượng quan trọng, cần được tiếp sức nhiều nhất thì một bộ phận công chức, viên chức Nhà nước “đi ngược gió”, nhân danh quyền lực công để làm giàu bất chính cho riêng mình.
Cũng qua vụ này, nỗi khổ của những doanh nghiệp khát vốn được phần nào chia sẻ, mảng tối trong bộ máy công quyền được phơi bày trước ánh sáng. Người dân nhìn vào đấy và đòi hỏi nhiều hơn ở các nhà chức trách đang giữ nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng. Cán bộ công chức nhìn vào đấy để răn mình.
Người Việt hầu như ai cũng biết truyện Ăn khế trả vàng. Kết cục bi đát của câu truyện nhắc dạy con người sống trong sạch, biết đủ là đủ... Từ những vụ trên, bài học từ câu truyện cổ về nhân cách sống được hâm nóng, khơi gợi lại...