Cảnh giác với việc lách bù lãi suất

Nhân viên Ngân hàng Á Châu kiểm tra hồ sơ vay vốn hỗ trợ lãi suất. Ảnh: H.THÚY

Sau hai tuần triển khai cơ chế hỗ trợ lãi suất, 5 ngân hàng (NH) thương mại gồm NH Đầu tư- Phát triển, Ngoại thương, NN-PTNT, Công Thương, Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long chỉ mới giải ngân khoảng trên 30.000 tỉ đồng. NH Á Châu tiếp nhận khá nhiều hồ sơ đề nghị cấp hạn mức tín dụng 1.100 tỉ đồng. NH Hàng hải có hơn 160 hồ sơ đề nghị vay khoảng 300 tỉ đồng. NH An Bình cũng tiếp nhận trên 300 ý kiến tìm hiểu và đơn đề nghị vay vốn...

Cẩn trọng hợp đồng ảo

Theo các NH, tiến độ giải ngân vẫn chậm. Nguyên nhân chính là  NH phải rà soát chặt chẽ mục đích sử dụng vốn. Doanh nghiệp (DN) trong nước vẫn bí đầu ra, còn DN xuất khẩu thì giảm sút đơn đặt hàng. Việc hỗ trợ lãi suất là động lực để DN tái cơ cấu sản xuất nên nhiều đơn vị chưa có nhu cầu vay vốn.

Trong khi đó, một số đối tượng được hỗ trợ lãi suất có biểu hiện thông đồng với đơn vị khác làm đối tác tiêu thụ hàng hóa. Khi NH kiểm tra, DN vay vốn (bên bán hàng) vẫn chứng minh đầy đủ hợp đồng, chứng từ thanh toán... Một số DN bổ sung chức năng xuất khẩu mặt hàng nông – thủy sản để tranh thủ chính sách hỗ trợ lãi suất. Một cán bộ NH cho rằng không loại trừ DN bắt tay với nhân viên tín dụng, nhân viên công chứng để hợp thức hóa hợp đồng thế chấp tài sản cần công chứng và đăng ký tài sản bảo đảm... Ngoài ra, cơ chế hỗ trợ lãi suất chỉ áp dụng khoản vay ngắn hạn nên các DN đủ điều kiện có thể vay mới (vay ngắn hạn), lãi suất tối đa 6,5% để trả nợ trước hạn. NH không thể xác định được đâu là nguồn gốc của số tiền DN trả nợ.

“Vỏ quýt dày, móng tay nhọn”

So với trước đây, quy trình thẩm định, giám sát tín dụng được các NH thực hiện chặt hơn. NH tăng thêm định kỳ kiểm tra trước, trong và sau giải ngân. Để kiểm soát bên vay sử dụng vốn đúng mục đích,  nhân viên NH đeo bám, tìm hiểu tận “chân tơ kẽ tóc” về thông tin đầu ra của khách hàng. Ngoài các thông tin thể hiện bằng văn bản, nhân viên NH còn ghi nhận năng lực sản xuất để đối chiếu với sổ sách trước khi xác nhận DN đủ điều kiện vay; thậm chí sau khi giải ngân còn trực tiếp ghi nhận động thái bán hàng, doanh thu thực tế của bên vay... Tuy nhiên, việc thu thập những thông tin này phụ thuộc rất nhiều vào năng lực và đạo đức của cán bộ tín dụng. 

Điều mà các NH lo ngại hiện nay là tình huống đảo nợ, vì thế các NH đều áp dụng phương thức giải ngân chuyển khoản. Tức là nhu cầu vốn của DN phải thể hiện bằng hóa đơn mua hàng hóa. NH giải ngân bằng cách thanh toán trực tiếp cho bên bán hàng. Riêng việc DN mua nguyên liệu sản xuất từ các hộ cá thể (không có hóa đơn và chưa mở tài khoản), các NH còn yêu cầu DN vận động các cá nhân cung cấp nguyên liệu mở tài khoản để phù hợp với phương thức giải ngân.

Lãnh đạo nhiều NH cho rằng việc DN bắt tay với cán bộ tín dụng rất khó xảy ra, bởi các bộ phận kiểm soát nội bộ thường xuyên kiểm tra chéo tất cả các hoạt động cũng như xử lý những hiện tượng bất thường trong việc hỗ trợ lãi suất đối với các DN, thậm chí đã có NH thiết lập đường dây nóng để nhận thông tin phản hồi từ khách hàng. Nhân viên NH thực hiện không nghiêm túc hoặc sách nhiễu khách hàng đều bị cách chức hoặc sa thải. Việc DN bổ sung chức năng ngành nghề xuất khẩu rất khó đạt chuẩn vay  vốn vì NH yêu cầu DN cung cấp đơn hàng, thuyết minh kinh nghiệm và tiềm năng thị trường xuất khẩu. Nếu không hợp lý NH có quyền từ chối cho vay.