Giới biên kịch điện ảnh ấm ức

Lần này, số tác giả được đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước là đạo diễn điện ảnh lên đến 16 người (trong đó duy nhất đạo diễn Đặng Nhật Minh đủ điều kiện đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh). Thừa nhận đạo diễn có vai trò “số 1”, nhưng nhiều biên kịch cũng bày tỏ sự ấm ức khi bị “gạt” ra khỏi danh sách...

Điện ảnh là nghệ thuật tổng hợp, sự thành công của bộ phim là sự đóng góp của một tập thể nghệ sĩ, trong đó có các thành phần chính: biên kịch; đạo diễn, quay phim, họa sĩ thiết kế; âm thanh; diễn viên. Thiếu một thành phần trong êkíp nghệ thuật này sẽ không có bộ phim hoàn thiện. Nên, cho dù đạo diễn được xác định là “vị vua” ngoài trường quay; là người mà ý tưởng nghệ thuật có tác động “bao phủ” tất cả các thành phần tham gia đồng sáng tạo bộ phim thì việc cũng vẫn những bộ phim ấy họ vừa nhận danh hiệu NSND, NSƯT vừa nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước trong lúc các nhà biên kịch - khâu đột phá quan trọng đầu tiên trong quy trình sáng tạo - chẳng được hưởng chút lợi lộc nào từ “hai cửa” này là điều đáng ngẫm nghĩ.

Nhà biên kịch Đinh Thiên Phúc khá bức xúc khi tuyên bố: “Phim dở thì đổ tại kịch bản; phim hay thì đạo diễn nhận tất. Có giỏi thì đạo diễn tự viết lấy kịch bản mà làm”.

Còn theo biên kịch Nguyễn Anh Dũng: “Biên kịch điện ảnh là cái nghề “văn đuổi ra”, “nghệ thuật... không nhận”. Khi xét tặng giải thưởng, Hội Nhà văn nói: “Các ông có in sách đâu mà gọi là... nhà văn. Không phải là nhà văn thì chẳng có lý do gì để chúng tôi xét tặng giải thưởng”. Còn khi xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT, biên kịch lại bị gạt ra vì “khu vực này chỉ xét nghệ sĩ biểu diễn. Biên kịch có phải là nghệ sĩ biểu diễn đâu mà xét...” . Trong khi đó, hầu hết các đạo diễn đều thừa nhận tất cả các bộ phim hay đều được xuất phát từ những kịch bản xuất sắc. Danh hiệu đã không được xét vì không phải nghệ sĩ biểu diễn (?), trong khi những người làm âm thanh, phục trang đều được “lên danh hiệu”; vậy mà đến giải thưởng quốc gia cho tác phẩm biên kịch cũng chẳng được “dính phần” thì quả là bất công.

Khẳng định “giải thưởng thì nhường”... còn “danh hiệu NSND, NSƯT thì không thể không có”- biên kịch Trịnh Thanh Nhã nói: “Với tác phẩm điện ảnh, đạo diễn là người sáng tạo cơ bản nhất. Trong điều kiện làm phim ở VN (đánh giá và duyệt kịch bản văn học), khoảng cách từ kịch bản đến bộ phim hoàn chỉnh khá xa, có sự biến động lớn. Vì thế, cá nhân tôi cho rằng ở khu vực xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước, ghi công cho đạo diễn là thỏa đáng. Nhưng ở các khu vực ưu đãi khác thì không thể gạt biên kịch ra ngoài, trong khi vai trò của biên kịch được đánh giá là “viên gạch móng” có ảnh hưởng quyết định đến sự bền vững của tác phẩm tương lai. Với lần xét tặng danh hiệu này, lời khẩn cầu của các nhà biên kịch coi như quá muộn (thực ra là chúng tôi đã lên tiếng từ rất lâu rồi). Chúng tôi không thể tự bảo vệ mình, nếu cơ quan quản lý ngành điện ảnh không nhìn thấy vấn đề này để cùng đứng về phía chúng tôi, bảo vệ lợi ích chính đáng cho những người cầm bút trong điện ảnh ở những lần xét tặng sau”.