Truyện ngắn Dòng sông tật nguyền của tác giả Phạm Thanh Khương đăng trên tạp chí Văn nghệ Quân đội số gộp (643-644) tháng 4-2006, có cốt truyện và nhiều chi tiết, tình tiết thậm chí cả lối viết, văn phong rất giống truyện ngắn Cánh đồng bất tận của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư

Phóng viên Báo Người Lao Động đã trực tiếp phỏng vấn tác giả Phạm Thanh Khương tại nhà riêng của anh trong con hẻm nhỏ trên đường Ngô Gia Tự (Q. Long Biên-TP Hà Nội), về cái sự giống nhau lạ thường này.

. Phóng viên: Thưa anh, anh có nghe dư luận gần đây nói nhiều về truyện ngắn Dòng sông tật nguyền của anh giống với Cánh đồng bất tận?

- Tác giả Phạm Thanh Khương: Tôi có nghe, đặc biệt là sau khi truyện của tôi in xong. Tôi

Tác giả Phạm Thanh Khương hiện là Phó Tổng Biên tập Báo Biên Phòng

có bảo một cậu phóng viên của tôi đi mua cho tôi tập “Cánh đồng bất tận” của Nguyễn Ngọc Tư.

. Ồ, thế có nghĩa anh chưa từng đọc Cánh đồng bất tận cho đến khi có dư luận?

- Đúng vậy.

. Nhưng Cánh đồng bất tận nổi tiếng trên văn đàn và đã có nhiều sóng gió xung quanh truyện ngắn này. Là một người viết, không lẽ anh không quan tâm?

- Tôi đã 50 tuổi, “ngũ thập nhi tri thiên mệnh”, tôi không quan tâm lắm những điều ồn ã xung quanh. Dư luận xung quanh Cánh đồng bất tận tôi có nghe, nhưng tôi chưa có thời gian đọc nó cho đến khi...

. Và bây giờ thì chắc anh đã đọc. Anh thấy dư luận có nói về sự “trùng hợp ngẫu nhiên”, có bạn đọc đã không ngần ngại nói “rất giống” trên tạp chí Văn nghệ Quân đội. Tôi nghĩ, anh là người biết rất rõ nó giống hay không giống, và giống thì giống như thế nào. Anh nói gì về điều này?

- Tôi thừa nhận, có một số điểm trùng hợp. Tôi nghĩ ở đời, những sự trùng hợp ngẫu nhiên, nhiều ý tưởng giống nhau cũng bình thường. Và tôi nghĩ rằng, trong cuộc đời không chỉ có một con người, một số phận như trong truyện “Cánh đồng bất tận” của Nguyễn Ngọc Tư.

. Thế truyện Dòng sông tật nguyền của anh có lấy từ một nguyên mẫu nào đó ngoài đời không?

- Nguyên mẫu đó chính là tôi, tôi chính là con trai ông thuyền chài ấy. Cuộc đời của tôi kể ra cũng "ba chìm bảy nổi" mới có ngày hôm nay. Trong truyện, gần như 1/3 là cuộc đời thực của tôi, thời niên thiếu lênh đênh sông nước của tôi.

. Anh giống với cô gái trong truyện Cánh đồng bất tận ư? Tôi nói thật, cuộc đời của người cha nhặt được vợ trên sông rồi vợ ngoại tình và bỏ đi. Người cha từ đó hận đời, nếu nhặt những người đàn bà, một thời gian lại vứt lên bờ. Và người con gái lênh đênh cùng cha, quăng quật với sóng nước nhìn thấy cảnh mẹ... rồi cuối truyện cũng bị bọn đánh dậm cưỡng hiếp, nó giống Cánh đồng bất tận lắm...

- Thế thì chắc bạn chưa đọc nhiều truyện ngắn của tôi, tôi có hẳn cả một vệt truyện ngắn về làng chài và đây là một trong những truyện tôi tâm đắc nhất. Những tình tiết trong truyện của tôi thực ra không giống lắm với Cánh đồng bất tận. Chi tiết cuối truyện, thực ra tôi đã manh nha từ đầu truyện sau đó tôi lấy lại, bắt đầu bằng việc có thằng bé leo cây và bị ngã xuống sông, sau đó, cô bé nhận ra cái gương mặt ấy...

. Kể cả nhân vật cô Hến, xuất hiện và lênh đênh cũng với người đàn ông ấy, cũng giống với người đàn bà lạ trong Cánh đồng bất tận. Một nhà phê bình văn học từng nhận xét, nhân vật cô Hến anh xử lý hơi non và gượng gạo so với Cánh đồng bất tận và đoạn kết anh thêm vào mấy câu hơi... sến?

- Cho tôi gởi lời cám ơn người nhận xét. Bạn đọc có quyền hiểu, có quyền không hiểu. Còn phần cuối, tôi định kết thúc truyện khi cô bé dạt vào mo cá. Tôi đưa cho một người bạn đọc thì anh bảo nếu kết như thế thì tàn nhẫn quá, và để như thế thì cuộc đời quả là buồn. Tôi muốn nhìn đời sáng hơn, khổ thế chứ khổ nữa con người vẫn phải sống, vẫn phải tồn tại. Còn có một chi tiết mà người ta bảo giống Cánh đồng bất tận là chi tiết cô con gái lần đầu tiên “đến tháng” lúng túng không biết làm sao. Thực ra, tôi không biết truyện của Ngọc Tư viết bao giờ chứ một truyện tôi viết đã lâu là Khơ chìa và một bài bút ký Người thầy giáo nơi thượng nguồn sông Mã tôi đã từng sử dụng chi tiết này.

. Có mỗi một chi tiết mà anh sử dụng nó đến những ba tác phẩm!

- Tôi nghĩ, một sự việc diễn ra trong những khoảnh khắc khác nhau chắc nó sẽ khác nhau. Một chi tiết cũng vậy.

. Anh nói thế thì bạn đọc cũng có thể hiểu, nhân vật trong Dòng sông tật nguyền của anh dù có số phận giống nhưng vì nó ở mùa đông miền Bắc và làm nghề chài lưới nên không phải là cha con ông chăn vịt ở mùa khô hạn Nam Bộ sao?

- Tôi trân trọng bạn đọc. Bạn đọc muốn hiểu thế nào thì hiểu, đó là quyền của họ. Nhưng tôi muốn nói, khi đọc một truyện hãy nên hiểu hoàn cảnh, xuất xứ của truyện đó.

. Truyện này anh viết lâu chưa, và khi viết anh có đưa cho nhiều người đọc không? Anh có sửa lại nhiều không, trước khi gởi đăng báo?

- Tôi viết ở Đại Lải từ tháng 4-2005. Trong quá trình viết tôi rất khó tính, tôi có sửa đi sửa lại nhiều lần rồi đưa cho bạn bè đọc, rồi gởi báo. Hình như mỗi truyện của tôi phải hơn 20 người đọc không có ý kiến gì ghê gớm tôi mới đưa đi gởi báo. Tôi gởi truyện này cho tạp chí Văn nghệ Quân đội ngoài Tết vừa rồi và tháng 4-2006 mới in.

. Đồng nghiệp, bạn bè của anh, lúc đó họ có nói là truyện hao hao một truyện nào đó không?

- Không, không thấy ai nói gì cả. Chỉ sau này in ra báo mới có dư luận.

. Anh có chơi thân và hay đọc tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tư không?

- Tôi biết, nhưng chưa gặp. Tôi quý tất cả những gì các tác giả viết ra chứ không riêng gì truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư.

. Là một người cầm bút vừa viết văn lại vừa viết báo, khi có dư luận (công khai trên báo chí) về việc “trùng hợp ngẫu nhiên” ấy, anh có thấy buồn không?

- Không, tôi chẳng có gì phải buồn, tôi rất bình tĩnh. Thói thường ở đời, "văn mình, vợ người" mà. Tôi nghĩ không nên hoắng lên như thế, tôi không thích. Tôi không cần sự ầm ĩ để đánh bóng mình.